Wład Palownik i Braszów: prawdziwa historia Drakuli

Ten przewodnik jest częścią naszej kolekcji jednodniowych wycieczek z Braszowa. O zamku i historii Brama Stokera przeczytasz w przewodniku Zamek Bran: bilety, godziny i prawdziwa historia.

Kim był Wład Palownik?

• Imię: jego ojciec, Wład II, nazywany był Dracul po wstąpieniu do Zakonu Smoka, założonego przez króla Węgier Zygmunta do walki z Turkami osmańskimi. „Draculea” znaczy „syn Dracula”. Țepeș, „Palownik”, wzięło się od jego ulubionej kary.
• Daty: urodził się około 1428–1431. Trzykrotnie władał Wołoszczyzną, księstwem na południe od Karpat: krótko w 1448, w latach 1456–1462 i ponownie w 1476. Zginął w walce mniej więcej na przełomie 1476/77.
• Między mocarstwami: Wołoszczyzna leżała między Królestwem Węgier, do którego należały wówczas Transylwania i Braszów, a Imperium Osmańskim. Wład część młodości spędził jako zakładnik Osmanów, a tron w 1456 zawdzięczał poparciu Węgier.

Dlaczego Braszów był dla niego ważny

Braszów (Kronstadt dla swoich saskich mieszkańców) był głównym miastem handlowym Țara Bârsei (niem. Burzenland), równiny w obrębie łuku Karpat. Jego kupcy wozili towary przez górskie przełęcze, w tym tę strzeżoną przez Bran, i mieli przywileje handlowe na Wołoszczyźnie. Dzięki temu miasto było najważniejszym partnerem handlowym Wołoszczyzny.

Czyniło to też z Braszowa przystań dla wołoskich wygnańców i pretendentów do tronu, i od tego zaczęły się kłopoty. W lutym 1452 Jan Hunyadi, regent Węgier, polecił mieszczanom, by nie dawali Władowi schronienia. W lipcu 1456 sytuacja się odwróciła: Hunyadi poinformował Braszów, że powierzył Władowi obronę granicy Transylwanii.

Listy do rady Braszowa

Kontakty Włada z Braszowem są wyjątkowo dobrze udokumentowane, bo miasto przechowywało jego listy, które przetrwały w archiwum miejskim. Historycy datują na ich podstawie kilka punktów zwrotnych:

• 10 września 1456: jego pierwszy zachowany list jako księcia, do mieszczan Braszowa. Obiecuje im ochronę, jeśli Osmanowie najadą Transylwanię, i prosi o pomoc, jeśli Osmanowie zajmą Wołoszczyznę. W tym samym liście przekonuje, że silny książę może zawrzeć pokój na własnych warunkach, a słaby jest zdany na łaskę silniejszych sąsiadów.
• Maj 1458: prosi Braszów o przysłanie rzemieślników na Wołoszczyznę.
• 26 lipca 1460: po dwóch latach konfliktu znów zwraca się do mieszczan jako do „braci i przyjaciół”.
• 7 października 1476: szykując się do odzyskania tronu przy poparciu Węgier, zatrzymuje się w Braszowie i potwierdza przywileje handlowe braszowskich kupców na Wołoszczyźnie.

Rada Braszowa obradowała w sali na miejscu dzisiejszego Domu Rady (Casa Sfatului) przy Piața Sfatului: dokument z 23 grudnia 1420 pozwalał dystryktowi zbudować tam izbę „do wymierzania sprawiedliwości” i na posiedzenia rady.

Archiwum miejskie przechowywano w Domu Rady do 1923 roku, gdy przeniesiono je do Bastionu Kowali (Bastionul Fierarilor), według Muzeum Historii Okręgu Braszów. Pełne teksty opublikowano w Corpus Draculianum, naukowej edycji dokumentów o Władzie.

Zdjęcie: Diana

Wojny handlowe i najazdy, 1456–1460

Konflikt miał dwie przyczyny, które nawzajem się napędzały: saskie miasta dawały schronienie rywalom Włada do tronu i ich popierały, a obie strony spierały się o handel.

• Rywalizujący książęta. Braszów poparł Dana III, brata księcia, którego Wład zabił w 1456; Sybin wspierał innego pretendenta. W 1457 Wład przekroczył góry i złupił wsie wokół Braszowa i Sybina. Najwcześniejsze niemieckie opowieści opisują, jak uprowadził mieszkańców jednej saskiej wsi i nabił ich na pal.
• Krótki pokój. W ugodzie wynegocjowanej z węgierskim magnatem Michałem Szilágyim, w której uczestniczyli wysłannicy Włada, Braszów zgodził się wygnać Dana. Stosunki były na tyle dobre, że w 1458 Wład poprosił o rzemieślników z Braszowa.
• Handel. Stosunki znów się załamały przed końcem 1458. Według jednej z teorii badaczy Wład zakazał saskim kupcom wstępu na Wołoszczyznę i zmusił ich do sprzedaży na jarmarkach granicznych, ale historyk Kurt Treptow zauważa, że żadne takie środki nie są udokumentowane, a w 1476 Wład twierdził, że zawsze sprzyjał wolnemu handlowi. Udokumentowano jeden konkretny spór: Braszów zajął stal, którą kupił w mieście wołoski kupiec, nie zwracając mu pieniędzy, a Wład odpłacił się saskim kupcom na Wołoszczyźnie.
• Oskarżenia. W 1459 rywalizujący pretendenci Basarab Laiotă i Dan III napisali do rady Braszowa, oskarżając Włada o rabowanie i torturowanie saskich kupców. Jeden z listów twierdzi, że kazał nabić na pal 41 kupców z Braszowa i Țara Bârsei oraz spalić lub nabić na pal 300 chłopców. Obaj chcieli tronu Włada, więc ich liczby świadczą o strachu, a nie o ścisłym wyliczeniu strat.
• Najazd. Dan III najechał Wołoszczyznę i został pokonany oraz stracony przez Włada przed 22 kwietnia 1460. Wład wkroczył następnie do południowej Transylwanii, spalił przedmieścia Braszowa i kazał nabijać jeńców na pal. Źródła różnią się co do roku: kronika zamku Bran i National Geographic umieszczają atak w 1459.
• Pokój. Do 26 lipca 1460 obie strony znów zawarły pokój, a Wład ponownie nazywał mieszczan przyjaciółmi.

Jak pamflety zbudowały jego sławę

Obraz Włada jako sadysty pochodzi w dużej mierze z niemieckich opowieści, które krążyły od początku lat 60. XV wieku. Ich pierwszą wersję napisał prawdopodobnie uczony z Braszowa, a odzwierciedla ona poglądy Sasów z Braszowa i Sybina, którzy najbardziej ucierpieli z powodu jego najazdów.

Opowieści grozy, które przyniosły mu sławę, powstawały w dużej mierze po stronie saskiej. Wymieniają z datami saskie wsie i kościoły, które zniszczył, co sugeruje, że oparto się na relacjach naocznych świadków, ale piętrzą też okrucieństwa, do których historycy podchodzą ostrożnie.

Trzy rzeczy sprawiły, że te opowieści stały się europejską sensacją:

• Polityka. W 1462 król Węgier Maciej Korwin aresztował Włada i uzasadnił to listami, rzekomo od Włada do sułtana, które większość historyków uważa za sfałszowane. Historyk Radu Florescu powiązał fałszerstwo z saskim księdzem z Braszowa. Opowieści grozy o Władzie były królowi na rękę.
• Recytacja. Poeta Michael Beheim napisał długi wierszowany opis okrucieństwa Włada i wygłosił go na dworze cesarza Fryderyka III w Wiener Neustadt zimą 1463.
• Druk. Drukowane jako pamflety z krwawymi drzeworytami na okładce, na przykład w Norymberdze w 1488 i 1499 oraz w Strasburgu w 1500, opowieści stały się jednymi z pierwszych bestsellerów w świecie niemieckojęzycznym. Słynny obraz Włada jedzącego wśród nabitych na pal ofiar pochodzi z tych wydań.

Liczby zabitych w pamfletach sięgają dziesiątek tysięcy, czyli więcej niż liczba mieszkańców większości ówczesnych miast. Rosyjskie wersje tych opowieści dają za to obraz bardziej niejednoznaczny: okrutnego, ale utrzymującego porządek władcy. Cztery wieki później Bram Stoker zapożyczył dla swojego wampira imię „Drakula”, i niewiele więcej.

Co w Braszowie i okolicach jest z nim związane

W Braszowie jego ślady znajdziesz głównie w archiwach.

Udokumentowane powiązania

• Dom Rady, Piața Sfatului. Rada, która otrzymywała jego listy, obradowała na tym miejscu. Dziś mieści się tu Muzeum Historii Okręgu Braszów; zobacz nasz przewodnik po muzeach w Braszowie oraz przewodnik po najważniejszych budynkach Braszowa (po angielsku).
• Bastion Kowali. Archiwum miejskie z jego listami przechowuje się tu od 1923 roku. To archiwum, nie muzeum.
• Przedmieścia i wsie Țara Bârsei. To miejsca, w które uderzyły jego najazdy. Dziś nic nie upamiętnia tych wydarzeń. Przedmieścia leżały poza murami miejskimi, dlatego były narażone; duża część murów i większość bastionów, które widzisz dziś, powstała lub została przebudowana po jego epoce. O murach i bastionach piszemy w przewodniku co zobaczyć w Braszowie.
• Przełęcz Bran. Jego wojska korzystały z drogi przez przełęcz, by dotrzeć do Braszowa, według kroniki zamku Bran. Posterunek celny u stóp zamku pobierał myto na tej trasie.

Niepotwierdzone w źródłach

• Zamek Bran. Żaden zapis nie wskazuje, że mieszkał w nim, był jego właścicielem albo go zdobył; sam zamek przyznaje, że nie wiadomo, czy kiedykolwiek go zajął. Opowieść, że był tam więziony w 1462, pochodzi z książki z 2002 roku, a nie z zapisu z epoki. Pełne omówienie „fakty i fikcja” znajdziesz w naszym przewodniku po zamku Bran.
• Tâmpa. Lokalne wycieczki z przewodnikiem często wskazują Tâmpę, wzgórze nad Starym Miastem, jako miejsce masowych egzekucji przez nabicie na pal, opisanych w pamfletach. Żaden zapis z epoki nie wymienia tego miejsca, więc traktuj to jak tradycję.

Najczęstsze pytania

Czy Wład Palownik kiedykolwiek był w Braszowie?

Tak. Jego wojska najeżdżały wsie wokół Braszowa w 1457 i spaliły przedmieścia miasta w 1459 albo 1460. W październiku 1476 zatrzymał się w Braszowie i potwierdził przywileje handlowe tamtejszych kupców.

Dlaczego Wład Palownik zaatakował Braszów?

Bo Braszów dawał schronienie jego rywalom do tronu Wołoszczyzny i ich popierał, przede wszystkim Dana III, a obie strony toczyły spory o handel i towary kupców.

Gdzie przechowywane są listy Włada do Braszowa?

W archiwum miejskim Braszowa, które do 1923 roku mieściło się w Domu Rady, a potem trafiło do Bastionu Kowali. Teksty opublikowano w Corpus Draculianum.

Czy Wład Palownik był w zamku Bran?

Nie ma żadnego zapisu, że tam mieszkał ani że był właścicielem zamku. Jego wojska korzystały jednak z przełęczy Bran między Wołoszczyzną a Transylwanią.

Czy hrabia Drakula wzorowany jest na Władzie Palowniku?

Tylko luźno. Stoker wziął imię „Drakula” i kilka strzępów historii Wołoszczyzny; wampir to jego wymysł. Nasz przewodnik po zamku Bran wyjaśnia, co wiedział Stoker.

Źródła

• Muzeum Historii Okręgu Braszów: historia Domu Rady (izba rady w 1420, archiwum przeniesione w 1923)
• Zamek Bran: kronika historyczna i hrabia Drakula
• National Geographic: Vlad the Impaler’s thirst for blood was one inspiration behind Count Dracula

Dalsza lektura i źródło większości dat powyżej:

• Kurt W. Treptow, Vlad III Dracula: The Life and Times of the Historical Dracula (Center for Romanian Studies, 2000)
• Radu R. Florescu i Raymond T. McNally, Dracula, Prince of Many Faces (Little, Brown, 1989)
• Thomas M. Bohn, Adrian Gheorghe i Albert Weber (red.), Corpus Draculianum, t. 1: Briefe und Urkunden (Harrassowitz, 2017–2018)